Share

Forum Od-nowa: Relacja z Obywatelskiego Kongresu Samorządowego

6 czerwca na Uczelni Łazarskiego odbył się Obywatelski Kongres Samorządowy, którego inicjatorem był Sędzia Jerzy Stępień. W trakcie całodziennych dyskusji na kondycją polskich wspólnot i sposobach rozwiązania narastających w nich problemów zostało poruszonych wiele wątków. Podczas sesji plenarnej prof. Jerzy Regulski, jeden z twórców reformy samorządowej 1990 roku, mówił o założeniach, jakie przyświecały jej autorom, zaś późniejsze panele dotyczyły szczegółowych kwestii: ustroju, finansów, gospodarki, zagospodarowania przestrzennego, rozwoju, kultury, organizacji pozarządowych, spółdzielczości i kultury fizycznej w kontekście JST.

Podczas OKS zostały zaprezentowane dwa z czterech opracowań (powstał jeszcze raport MAiC i NIK) dotyczących samorządów: diagnostyczny „Raport o stanie samorządności terytorialnej w Polsce” zespołu prof. J. Hausnera, który mapuje 10 dysfunkcji działania JST i zachęca do dyskusji, omawiany przez Igora Zachariasza oraz raport „Samorząd 3.0” think tanku Forum Od-nowa, przedstawiający 25 rekomendacji systemowych i prezentujący wizję samodzielnych, elastycznych, transparentnych, odpowiedzialnych i efektywnych wspólnot. Agata Dąmbska z Forum Od-nowa pokazała ideę swobody organizatorskiej samorządów, lokalny PIT, zasadę adekwatności, łączenie gmin, transparentność i zaangażowanie radnych w bieżące zarządzanie samorządem. Powoływała się na sprawdzone wzorce z innych państw, głównie skandynawskich i anglosaskich, ale także Holandię czy Szwajcarię, w myśl zasady, że należy czerpać z tego, co dobre. Wspomniała również o konieczności ustanowienia ramowego prawa dla samorządów, zamiast obecnej kazuistyki. Moderator sesji, Waldemar Dubaniowski, pytał o możliwości wdrożenia zmian – tu zderzył się pesymizm Igora Zachariasza, twierdzącego, że przez najbliższe lata nic się nie będzie działo, z wypowiedzią Agaty Dąmbskiej, która widzi zainteresowanie władz centralnych (np. Ministerstwa Finansów) problemami JST, co uwidacznia się np. w przygotowanej w Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji ustawie samorządowej czy pracach w Kancelarii Prezydenta.

W odpowiedzi na te prezentacje, starosta Zwolenia – Waldemar Urbański – przypomniał o sukcesach funkcjonowania samorządów i ostrzegał przed mechanicznym przenoszeniem rozwiązań z innych krajów na polski grunt. Po nim głos zabrał Michał Staniszewski z Politechniki Warszawskiej, pytając, czy samorządy dysponują niezbędnymi danymi do umieszczenia w postulowanym przez Forum Od-nowa ogólnopolskim portalu monitorowania usług publicznych, a także, kto miałby sprawować nad nim pieczę. Następnie dr Adam Kowalewski z Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej wypowiedział się krytycznie odnośnie samowoli gmin w zakresie prowadzenia gospodarki przestrzennej i podkreślał, że upaństwowienie samorządu nie jest dysfunkcją, gdyż samorząd to część państwa. Z kolei redaktor naczelny Wspólnoty, Janusz Król, krytykował ustawę samorządową MAiC, argumentując, że prawo dotyczące JST jest niespójne, a ta regulacja dodatkowo pogłębia chaos systemowy, choć są w niej pozytywne elementy. Zgodził się ze zdaniem starosty Zwolenia, że samorząd osiągnął znaczący sukces oraz wysunął tezę, że obecnie potrzebna jest dyskusja i namysł nad dalszym jego funkcjonowaniem. Nawiązał także do idei łączenia gmin, której jest przeciwnikiem. Dalszym mówcą był Grzegorz Buczek z Towarzystwa Urbanistów Polskich: apelował o przywrócenie i utrwalenie ładu przestrzennego, przywołując fakt, że jedynie 30% gmin ma uchwalone plany zagospodarowania. Zwracał też uwagę, że radni nie kontrolują tych dokumentów. Do kwestii wzmocnienia roli radnych odniósł się Mateusz Weber z Infoonas.pl, wyrażając wątpliwość, czy jest sens to robić w sytuacji, gdy tylko 30% z nim korzysta ze służbowych maili.

Najmocniej wybrzmiał jednak głos wieloletniego praktyka samorządu, a od 12 lat Prezydenta Stalowej Woli, Andrzeja Szlęzaka. W bardzo ostrych słowach poruszył problem upartyjnienia samorządów, które niszczy społeczności lokalne, wskazał powiaty i Kartę Nauczyciela jako hamulce rozwoju, a na koniec posłużył się metaforą skoku wzwyż: ponad 20 lat temu Polska ustawiła sobie poprzeczkę na 1,5 metra. Przeskoczyła ją, ale teraz trzeba skoczyć wyżej. Tymczasem tracimy czas, zamiast szybko wprowadzać zmiany niezbędne do dokonania tego skoku. Samorządy są w fatalnej sytuacji finansowej i organizacyjnej, więc należy w pierwszym rzędzie rozwiązać te problemy.

Agata Dąmbska w pełni podzieliła jego pogląd, że nie mamy już czasu na dyskusje i potrzebne są działania, bo samorząd dochodzi do kresu swych możliwości. Do pozostałych mówców skierowała parę uwag: po pierwsze, samorządy nie chcą ujawniać danych; po drugie, portalem powinien opiekować się odnośny Minister; po trzecie, łączenie gmin ma być procesualne i z początku dobrowolne (vide Dania, Szwajcaria), ze zwiększoną rolą sołectw czy rad osiedli, a konsolidację wymusi ekonomia i po piąte, samorządy już omijają Kartę Nauczyciela, przekazując szkoły podmiotom niepublicznym. Na koniec Igor Zachariasz w krótkim podsumowaniu podkreślił rolę zagospodarowania przestrzennego i zachęcił do dalszych rozmów na tematy samorządowe.

Share

Dodatkowe informacje